Bwletin y Pennaeth - 24/04/2026 - The Head's Bulletin

Apr 24
9 min read

[SCROLL DOWN FOR ENGLISH VERSION]

PAWB

GWYBODAETH YN UNIG

Helpu Plant i Gymryd eu Camau Nesaf tuag at Annibyniaeth: Empathi

Mae empathi yn datblygu mewn plant trwy ehangu ymwybyddiaeth yn raddol. Ar y dechrau, mae dealltwriaeth plentyn o eraill wedi'i chysylltu'n agos â'r hyn y gallant ei weld. Maent yn adnabod gwên neu wgu ac yn ymateb mewn ffyrdd syml, greddfol. Wrth iddynt dyfu, maent yn dechrau sylweddoli nad yw teimladau'n arnofio ar yr wyneb. Maent yn eistedd o dan ymddygiad a gellir eu dyfalu, eu harchwilio a'u deall. Yn yr ysgol, rydym yn gwahodd plant i arafu eu cyflymder meddwl ac edrych y tu hwnt i'r hyn sy'n amlwg ar unwaith. Pan fydd rhywun yn siarad mewn llais tawel neu'n ymddangos yn aflonydd yn ystod gweithgaredd, mae staff yn helpu plant i ystyried beth allai fod yn digwydd y tu mewn i feddwl y person hwnnw. Mae'r newid hwn o ymateb i arsylwi yn fach, ond mae'n agor y drws i fath dyfnach o ddealltwriaeth gymdeithasol.

Mae'r ystafell ddosbarth yn darparu cyfleoedd di-ri i blant ymarfer empathi mewn amser real. Yn ystod gwaith grŵp, gall plentyn sylwi bod partner yn ei chael hi'n anodd ymuno â'r sgwrs. Yn lle symud ymlaen, efallai y byddant yn oedi a gwneud lle iddynt. Mae eiliadau fel y rhain yn dysgu plant bod empathi yn aml yn dechrau gyda phenderfyniad syml i roi sylw. Mae staff yn adrodd y penderfyniadau hyn yn gynnil. Gallent ddweud, “Gwelais i chi’n sylwi bod angen eiliad ar eich ffrind,” neu “Diolch am wirio cyn i chi ateb drostyn nhw.” Mae’r sylwadau hyn yn ymhelaethu ar ymwybyddiaeth y plentyn o’u hymddygiad eu hunain ac yn dangos bod empathi yn rhywbeth y gellir ei gryfhau gydag ymarfer. Nid yw’n nodwedd gynhenid sydd gan blentyn neu sydd ar goll. Mae’n allu sy’n tyfu trwy ryngweithiadau bwriadol, meddylgar.

Yn y cartref, gellir meithrin empathi trwy barodrwydd i rannu gofod emosiynol gyda phlant. Pan fydd plentyn yn disgrifio anhawster gyda ffrind, un o’r pethau mwyaf pwerus y gall oedolyn ei wneud yw peidio â chywiro’r stori na datrys y broblem. Mae’n gwrando gyda chwilfrydedd. Mae plant yn dysgu empathi yn fwyaf pwerus pan fyddant yn teimlo ei fod wedi’i gyfeirio tuag atynt. Pan fydd oedolyn yn myfyrio’n ôl ar yr hyn y maent wedi’i glywed, mae’r plentyn yn profi sut beth yw cael ei ddeall. Mae’r profiad hwn yn dod yn fodel ar gyfer sut i ddeall eraill. Mae plentyn sy’n clywed yn rheolaidd, “Mae’n swnio fel bod hynny’n teimlo’n annheg,” neu “Gallaf weld pam fod hynny’n eich poeni chi,” yn dechrau cysylltu empathi â diogelwch. Maen nhw'n darganfod nad prawf o gywirdeb yw deall persbectif rhywun arall ond yn arwydd o barch.

Mae empathi hefyd yn ei gwneud yn ofynnol i blant ddal dau feddwl ar unwaith. Maen nhw'n dysgu y gallant ofalu am deimladau rhywun arall wrth gynnal eu safbwynt eu hunain hefyd. Gall hyn fod yn heriol, yn enwedig pan fydd emosiynau'n rhedeg yn uchel. Efallai y bydd plentyn eisiau mynnu, "Ond roeddwn i'n iawn," ac mae empathi yn gofyn iddyn nhw ystyried yn lle hynny, "Sut oedd teimlad iddyn nhw ar y foment honno." Gall oedolion gefnogi hyn trwy amlygu cymhlethdod yn hytrach na lleihau sefyllfaoedd i enillwyr a chollwyr. Pan fydd anghytundebau'n digwydd rhwng brodyr a chwiorydd neu ffrindiau, nid y nod yw penderfynu pwy ymddwynodd yn gywir. Y nod yw helpu plant i ddeall tirwedd emosiynol y gwrthdaro. Maen nhw'n dysgu gweld y gall dau berson brofi'r un digwyddiad mewn gwahanol ffyrdd a bod y gwahaniaethau hyn yn haeddu sylw yn hytrach na'u diystyru.

Dros amser, mae plant sy'n ymarfer empathi yn dechrau dangos mwy o gysondeb mewn sefyllfaoedd cymdeithasol. Maen nhw'n gwrando'n fwy gofalus oherwydd eu bod nhw'n deall bod gwrando'n cario pwysau. Maen nhw'n dewis eu geiriau'n fwy meddylgar oherwydd eu bod nhw'n gwerthfawrogi y gall eu tôn naill ai agor neu gau sgwrs. Maen nhw'n dechrau atgyweirio camgymeriadau heb annog oherwydd eu bod nhw'n teimlo pan fydd person arall wedi cael ei frifo. Mae'r galluoedd hyn yn nodi aeddfedrwydd dyfnach. Maent yn caniatáu i blant lywio cymhlethdod cyfeillgarwch, gwaith grŵp a bywyd cymunedol gyda hyder yn hytrach nag ofn.

Nid yw empathi yn cael gwared ar wrthdaro, rhwystredigaeth na chamddealltwriaeth o fywydau plant. Yn hytrach, mae'n rhoi offer iddynt symud trwy'r adegau hyn yn ofalus. Nid yw plentyn sydd wedi dysgu empatheiddio yn osgoi anghytundeb. Maent yn cydnabod dynoliaeth y person o'u blaenau, hyd yn oed pan fydd teimladau'n wahanol. Mae'r ymwybyddiaeth hon yn cryfhau eu hannibyniaeth oherwydd ei bod yn angori eu dewisiadau mewn perthnasoedd yn hytrach nag ysgogiad. Mae'n eu helpu i ddeall nad yw annibyniaeth yn unigedd. Dyma'r gallu i weithredu gydag ymwybyddiaeth o'u hunain ac eraill.

Pan fydd teuluoedd ac ysgolion yn meithrin empathi gyda'i gilydd, mae plant yn tyfu i fyny gyda'r ymdeimlad bod deall eraill yn rhan o fywyd bob dydd. Mae'n dod yn blethu i'w meddwl, eu hiaith a'u hymddygiad. Maent yn dod i weld empathi nid fel sgil feddal ond fel grym sefydlog sy'n llunio eu penderfyniadau ac yn dyfnhau eu cysylltiadau.

Ydych chi eisiau gweld ein fframwaith cyfan er mwyn gweld holl linynnau annibyniaeth? Lawrlwythwch isod:

PAWB

GWYBODAETH YN UNIG

Cwis Eco Pont-y-pŵl

Rydym yn hynod falch o'r disgyblion a gynrychiolodd ein hysgol yng Nghwis Eco Cyngor Pont-y-pŵl yr wythnos hon. Roedd eu brwdfrydedd, eu gwaith tîm a'u dull meddylgar o ymdrin â phob her yn adlewyrchu'r gorau o gymuned ein hysgol. Dangosasant wybodaeth drawiadol am faterion amgylcheddol a buont yn hyderus drwy gydol y digwyddiad. Da iawn i bob plentyn am fod yn llysgenhadon mor wych i'r ysgol!

PAWB

GWYBODAETH YN UNIG

Diwrnod Codi Arian ar gyfer Gwisgo Rhywbeth Glas

Heddiw cynhaliwyd Diwrnod Gwisgo Glas i godi arian ar gyfer Cymdeithas MPS, ac rydym yn ddiolchgar iawn i bawb a roddodd, a wisgodd i fyny ac a helpodd i godi ymwybyddiaeth ar draws yr ysgol. Llenwyd ystafelloedd dosbarth a choridorau â gwisgoedd glas, rhubanau ac ategolion, gan greu sioe drawiadol o undod ar gyfer achos sy'n agos iawn at ein calonnau. Bydd pob ceiniog a godir yn mynd yn uniongyrchol i Gymdeithas MPS, elusen sydd wedi darparu cefnogaeth hanfodol i Ayla a'i theulu ac arweiniad arbenigol i Ysgol Panteg wrth i ni barhau i ddysgu mwy am MPS a'r ffordd orau o'i chefnogi. Bydd llawer ohonoch wedi darllen neges Sam ym mwletin yr wythnos diwethaf, lle rhannodd daith Ayla a'i baratoadau ei hun ar gyfer rhedeg Marathon Llundain er budd yr elusen. Mae'r cryfder, y gwydnwch a'r positifrwydd a ddangoswyd gan y teulu hwn, a'r tosturi a ddangoswyd gan gymuned ein hysgol, wedi bod yn wirioneddol ysbrydoledig. Diolch am eich caredigrwydd a'ch haelioni; bydd eich cefnogaeth yn gwneud gwahaniaeth ystyrlon i blant a theuluoedd yr effeithir arnynt gan MPS.

Cysylltiadau pwysig a all fod o ddefnydd i chi:

Samaritans: 116 123 (24 awr y dydd / 24 hours a day)

Wales Domestic Abuse Helpline: 0808 80 10 800 (8.00am-2.00pm & 8.00pm-2.00am pob dydd / every day).

Mind Cymru: 0300 123 3393

Childline: 0800 1111 (24 awr y dydd / 24 hours a day)

Women’s Aid: 01495 742061 (24 awr y dydd / 24 hours a day)

Eastern Valley Food Bank: 01495 760605

EVERYONE

INFORMATION ONLY

Helping Children to Take Their Next Steps to Independence: Empathise

Empathy develops in children through a gradual widening of awareness. At first, a child’s understanding of others is tightly linked to what they can see. They recognise a smile or a frown and respond in simple, instinctive ways. As they grow, they begin to realise that feelings are not floating on the surface. They sit beneath behaviour and can be guessed at, explored, and understood. In school, we invite children to slow their pace of thought and look beyond what is immediately obvious. When someone speaks in a quiet voice or seems restless during an activity, staff help children consider what might be happening inside that person’s mind. This shift from reacting to observing is small, but it opens the door to a deeper kind of social understanding.

The classroom provides countless opportunities for children to practise empathy in real time. During group work, a child may notice that a partner is struggling to join the conversation. Instead of moving on, they might pause and make room for them. Moments like these teach children that empathy often begins with a simple decision to give attention. Staff narrate these decisions subtly. They might say, “I saw you noticing that your friend needed a moment,” or “Thank you for checking before you answered for them.” These comments amplify the child’s awareness of their own behaviour and show that empathy is something that can be strengthened with practice. It is not an inherent trait that a child either has or lacks. It is a capacity that grows through deliberate, thoughtful interactions.

At home, empathy can be nurtured through a willingness to share emotional space with children. When a child describes a difficulty with a friend, one of the most powerful things an adult can do is to first task is not to correct the story or solve the problem. It is to listen with curiosity. Children learn empathy most powerfully when they feel it directed toward them. When an adult reflects back what they have heard the child experiences what it feels like to be understood. This experience becomes a model for how to understand others. A child who regularly hears, “It sounds like that felt unfair,” or “I can see why that bothered you,” begins to associate empathy with safety. They discover that understanding someone else’s perspective is not a test of accuracy but a gesture of respect.

Empathy also requires children to hold two thoughts at once. They learn that they can care about someone else’s feelings while also maintaining their own viewpoint. This can be challenging, especially when emotions run high. A child might want to insist, “But I was right,” and empathy asks them instead to consider, “What did it feel like for them in that moment.” Adults can support this by highlighting complexity rather than reducing situations to winners and losers. When disagreements occur between siblings or friends, the goal is not to determine who behaved correctly. The goal is to help children understand the emotional landscape of the conflict. They learn to see that two people can experience the same event in different ways and that these differences deserve attention rather than dismissal.

Over time, children who practise empathy begin to show greater steadiness in social situations. They listen more carefully because they understand that listening carries weight. They choose their words more thoughtfully because they appreciate that their tone can either open or close a conversation. They begin to repair mistakes without prompting because they sense when another person has been hurt. These capacities mark a deeper maturity. They allow children to navigate the complexity of friendships, group work, and community life with confidence rather than fear.

Empathy does not remove conflict, frustration, or misunderstanding from children’s lives. Instead, it gives them tools to move through these moments with care. A child who has learned to empathise does not avoid disagreement. They recognise the humanity of the person in front of them, even when feelings differ. This awareness strengthens their independence because it anchors their choices in relationships rather than impulse. It helps them understand that independence is not isolation. It is the ability to act with awareness of oneself and others.

When families and schools cultivate empathy together, children grow up with a sense that understanding others is part of everyday life. It becomes woven into their thinking, their language, and their behaviour. They come to see empathy not as a soft skill but as a steadying force that shapes their decisions and deepens their connections.

Want to see our whole framework to see all the strands of independence in one go? Download it here:

EVERYONE

INFORMATION ONLY

Pontypool Eco Quiz

We are incredibly proud of the pupils who represented our school at the Pontypool Council Eco‑Quiz this week. Their enthusiasm, teamwork and thoughtful approach to each challenge reflected the very best of our school community. They demonstrated impressive knowledge of environmental issues and carried themselves with confidence throughout the event. A huge well done to every child for being such fantastic ambassadors for the school!

EVERYONE

INFORMATION ONLY

Fundraising Day for Wear Something Blue

Today we held a Wear Blue Day to raise money for the MPS Society, and we are deeply grateful to everyone who donated, dressed up and helped to raise awareness across the school. Classrooms and corridors were filled with blue outfits, ribbons and accessories, creating a striking show of solidarity for a cause that is very close to our hearts. Every penny raised will go directly to the MPS Society, a charity that has provided vital support to Ayla and family and specialist guidance to Ysgol Panteg as we continue to learn more about MPS and how best to support her. Many of you will have read Sam’s message in last week’s bulletin, where he shared Ayla’s journey and his own preparations for running the London Marathon in aid of the charity. The strength, resilience and positivity shown by this family, and the compassion demonstrated by our school community, have been truly inspiring. Thank you for your kindness and generosity; your support will make a meaningful difference to children and families affected by MPS.